بررسی تاثیر قارچکش سلست ( فلودیوکسونیل )

بر روی قارچ عامل پوسیدگی طوقه برنج

تهیه و تنظیم :

                   لیلا حسنی « مهندس کشاورزی – زراعت و اصلاح نباتات »

                                                                                             و « کارشناس مدیریت حفظ نباتات مازندران »

هدف :

مطالعه و یافتن مناسب ترین دز سم جهت ضدعفونی بذر برنج

چکیده :

          دراین آزمایش سم سلست ( فلودیوکسونیل ) بافرمولاسیون  5/2 % Fs با مقدار مصرف 100 ، 200 ، 300 میلی لیتر در 100 کیلو بذر علیه بیماری پوسیدگی طوقه برنج در شرایط کاربردی در روستای کلمر شهرستان ساری مورد ارزیابی قرار گرفت . نتایج ارزیابی نشان می دهد که دزهای متفاوت سم سلست توانسته است به نحو مطلوبی بدون اثر سوء بر روی جوانه زنی بذر و بدون گیاهسوزی بیماری را کنترل نماید . در صورتی که در تیمار شاهد علائم بیماری در مراحل مختلف رشدی گیاه ( جوانه زنی ، خزانه و زمین اصلی ) مشاهده شده است .

مقدمه :

بیماری پوسیدگی طوقه برنج که در اصطلاح انگلیسی Bakanae disease = foot rot گفته می شود ، از بیماریهای مهم بذر زاد می باشد که در تمام مناطق برنجکاری دنیا شیوع دارد . و به نامهای مختلف چون ژیگانتیسم و باکانه مشهور است ( دراصطلاح محلی مازندران به آن بی عقل بینج و یا دلک گفته می شود ) . توان خسارت زائی آن از 15 تا 40% گزارش شده است . این بیماری علاوه بر زمین اصلی در خزانه هم خسارت زا است . در خزانه بصورت طویل ، باریک و کلروزه شدن بوته ، پوسیدگی طوقه و مرگ گیاهچه بروز می کند . در زمین اصلی نیز منجر به رشد غیر عادی بوته ، باریک و زرد شدن ، پوسیدگی در محل طوقه و پیدایش ریشه های نابجا در بند بالای طوقه می شود که از علائم بارز بیماری است .

بیماری پوسیدگی طوقه برنج :

بیماری پوسیدگی طوقه برنج بعد از بلاست از مهمترین بیماریهای شایع شالیزارهای شمال کشور بوده که به اکثر ارقام مورد کشت حمله نموده و ایجاد خسارت می نماید . توان خسارت زائی آن از 15% الی 40% گزارش شده است و تقریبا همه ارقام کیفی نسبت به این بیماری حساسند و ارقام پرمحصول بجز خزر نسبت به آن متحملند . این بیماری علاوه بر زمین اصلی در خزانه نیز شیوع می یابد و باعث مرگ      بوته های برنج می گردد .

علائم بیماری :

علائم بیماری در خزانه و مزرعه متفاوت است به اینصورت که در خزانه برخی از نشاها طویل ، باریک و زرد شده و معمولا" قبل از نشاکاری از بین می روند . برخی بوته های آلوده دچار توقف رشد شده و به رنگ سبز روشن یا زردی گرائیده و البته کوتولگی در این بیماری شایع نیست و کمتر مشاهده می شود .

        نشاءهای آلوده ای که در خزانه زنده می مانند پس از نشاء کاری و تا مرحله پنجه زنی بطور بارزی بلندتر از سایر بوته ها می باشند . چنانچه بدون اینکه وارد مزرعه شویم این بوته ها از دور نمایان هستند . این بوته ها در محل طوقه دچار پوسیدگی شده ، تولیدریشه های نابجا در بند بالای طوقه و نزدیک سطح آب می نمایند . در برش طولی ساقه ، مغز ساقه در محل بندها بافت نرم و اسفنجی و به رنگ قهوه ای دارد ، روی این بافت ها میسلیوم قارچ عامل بیماری به رنگ سفید متمایل به صورتی دیده می شود ، این بوته ها زودتر به خوشه رفته و خوشه های ضعیف با دانه های کوچک و عقیم تولید می کنند . از دیگر علائم بارز بیماری که بسیار به تشخیص کمک می کند افزایش زاویه بین برگ پرچم و ساقه گیاه می باشد .

عامل بیماری :

عامل بیماری پوسیدگی طوقه قارچی است با نام علمی :

Fusarium    moniliform

Fusarium    proliferatum

که فرم جنسی آن یک نوع آسکومیست بنام Gibberella  fujikuroi است . این بیماری بذرزاد ( seed borne ) بوده و درون کاه و کلش و خاک نیز می تواند بصورت اسکلروتیوم به مدت 3 – 2 سال زنده بماند ، قارچ عامل بیماری  در حرارت 30 – 27 درجه سانتی گراد رشد می کند و درمزارعی که با آبهای سرد زیر زمینی یا رودخانه هایی که آب سرد دارند آبیاری می شوند آلودگی بیشتری ایجاد می نماید . آلودگی اولیه توسط میسلیومها و اسپورهای موجود در بذر یا بقایای گیاهی ایجاد می گردد و باعث قدکشیدگی ، باریک و طویل شدن بوته می گردد ، مرگ بوته ها در خزانه بصورت پراکنده می باشد بذوری که آلودگی جنینی دارند در خزانه از بین     می روند و آلودگی سطحی بذر منجر به دوام بوته تا زمین اصلی می شود .

روشهای کنترل بیماری :

* الف : روشهای زراعی

1- تناوب کشت با ارقام مقاوم و یا متحمل ؛ رقم محلی بینام و اکثر ارقام پرمحصول بجز خزر

     2- وجین بوته های آلوده در خزانه و زمین اصلی

    3- جلوگیری از ورود آب مزارع آلوده

    4- جلوگیری از ماندابی مزرعه و خزانه

    5- ارتفاع آب در زمان پنجه دهی حتی الامکان پایین و در حد 3 – 2 سانتی متر نگهداشته شود .

   6- انهدام بقایای گیاهی آلوده

ب : روشهای شیمیائی

1- ضدعفونی بذور برنج قبل از جوانه زنی با سموم  ذیل :

تریفمین « فلومیزول » 5/2 در هزار     ؛       سلست « فلودیوکسونیل » 3 – 2 در هزار

کاربوکسین تیرام   2 در هزار    ؛        تیوفانات متیل   3 در هزار

( ابتدا 24 ساعت در آب « شیرین » و سپس 24 ساعت در محلول سم قرار گیرد ) .

2- به منظور کاهش آلودگی در خزانه و مزرعه می توان از سم بنلیت یا رورال تی اس در یک الی دو نوبت به میزان Kg/h 5/1 محلول پاشی نمود . در زمان محلولپاشی و به مدت چند روز مزرعه بدون آب نگهداشته شود .

مراحل اجرائی طرح  :

** ابزار و لوازم مورد نیاز  :

-       بذر برنج : Kg 2

-       سم مورد آزمایش : سلست

-       ظروف جهت خیساندن و ضدعفونی بذر : 4 عدد 1 لیتری

-       نمک : Kg 1

-       جعبه نشاء : 12 عدد

-       خاک مناسب بستر ( جعبه نشاء ) : نصف گونی

-       نایلون جهت پوشاندن خزانه : m 10

**  شمایی از مراحل اجرائی طرح :

انتخاب بذر × سبک و سنگین کردن بذر با محلول نمک  ×  خیساندن بذر به مدت 24 ساعت در آب شیرین  ×  ضدعفونی بذر با محلول سم به مدت 24 ساعت  ×  نگهداری بذر در گرمخانه به مدت چند روز جهت جوانه زنی اولیه   ×  تهیه جعبه نشاء  ×  تهیه خاک مناسب بستر کشت ( جعبه نشاء )  ×  بذر پاشی  ×  انتقال جعبه ها به گرمخانه ×  رشد جوانه ها و تولید گیاهچه    ×پرورش نشاء تا مرحله پنجه زنی .

هدف اجرای طرح :

بررسی تاثیر سم سلست بر روی پوسیدگی طوقه برنج و یافتن مناسب ترین دز سم جهت ضدعفونی بذر برنج

شرح عملیات اجرای طرح :

انتخاب بذر : Kg 2 بذر محلی طارم ( رقم حساس به بیماری )و مرسوم منطقه تهیه شد . در آزمایشگاه از نظر آلودگی بررسی و نتیجه مثبت ( با مشاهده کنیدیهای قارچ عامل بیماری ) ارزیابی شد .

سبک و سنگین کردن بذر برنج : Kg 1 نمک و 5 لیتر آب تهیه و Kg 2 بذر در آن قرار گرفت ( روش تهیه محلول آب و نمک برای انتخاب بذر مرغوب با استفاده از قانون وزن مخصوص اجسام انجام می گیرد ، چگالی 13/1 برای طارم مناسب است ) . در این وضعیت بذور پوک ، شکسته و نیمه پر به سطح آب آمده و جداسازی شدند سپس شستشوی بذور پر و سنگین ته ظرف با آب شیرین انجام گردید و باقی نمک از روی بذور زدوده شد .

خیساندن بذوردرآب شیرین : خیساندن بذوردرآب شیرین به مدت 24 ساعت انجام شد . طی این مدت قارچ عامل بیماری تحریک و بذور نیز جهت جوانه زنی آماده می شوند .

ضدعفونی : ضدعفونی بذور با دزهای متفاوت سم cc 1 ، cc 2 و cc 3 برای هر کیلو بذر       ( 100 میلی لیتر ، 200 میلی لیتر ، 300 میلی لیتر برای 100 کیلو بذر )  انجام تا تاثیر دزهای متفاوت سم بر روی قارچ عامل بیماری مطالعه و بررسی شود . بنابراین 3 تیمار و یک شاهد در نظر گرفته شد و Kg 5/0 بذر به هر تیمار اختصاص داده شد . سپس هر تیمار به مدت 24 ساعت جداگانه در محلول قارچکش قرار گرفت و شاهد 24 ساعت دیگر در آب شیرین قرار داده شد .

 تهیه خاک بستر کشت : خاک مناسب بسترکشت خاکی با هوموس ومواد آلی کافی درنظر گرفته شد .

تهیه جعبه نشاء :  3  جعبه برای هر تیمار و در مجموع 12عدد جعبه نشاءCm 60  ×  30  تهیه و g 170 – 160 بذر جوانه زده برای هر کدام در نظر گرفته شد .

جعبه زدن : پس از غربال خاک در بستر کشت ( جعبه ) به عمقCm  2 و پاشش g 170 – 160 بذر در هر جعبه یک لایه نازک خاک هم روی بذور غربال شد تا بذور کاملا استقرار یابند و سپس آبیاری انجام شد .

cc       3                          cc2                         cc 1                       شاهد

cc       3                          cc2                         cc 1                       شاهد

cc       3                          cc2                         cc 1                       شاهد

انتقال به گرمخانه : جعبه ها سپس به گرمخانه منتقل تا رشد جوانه ها در محیط مناسب ادامه یابد .

انتقال به خزانه نایلونی : پس از اینکه گیاهچه به ارتفاع حدود Cm 10 رسید جعبه ها به خزانه نایلونی منتقل تا مرحله تکمیل رشد گیاهچه انجام شود . طی این مرحله با نمونه برداریهای انجام شده تعداد کل بوته های هر جعبه 2100 بوته و تعداد بوته های موجود در هر تیمار 6300 بوته تخمین زده شد . در این مرحله بوته میری ، طویل ، باریک شدن بوته ها ، پوسیدگی طوقه ، زردی و کلروز بوته مخصوصا" در تیمار شاهد به وضوح دیده می شود . لذا به فاصله هر دو الی سه روز بوته های آلوده به بیماری در هر تیمار شمارش و در جدول مربوطه ثبت شده اند . 

      مرحله نشاء : پس از اینکه بوته های برنج به مرحله 5/3 – 3 برگی و ارتفاعCm  17 – 15 رسیدند ، ابتدا نقشه دقیق طرح آماده و طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تیمار و سه تکرار پیاده شد ، و سپس نشاء کاری در زمین اصلی انجام شد . در ادامه آزمایش با نمونه برداریهای مکرر در زمین اصلی درصد بوته های آلوده در هر تیمار ( دزهای cc 1 ، cc 2 و cc 3 و تیمار شاهد ) شمارش و مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفت .

cc1                             cc 2                                           cc3                           شاهد

cc 2                                 cc3                                       شاهد                                 cc1

cc3                             شاهد cc                                   1                                cc 2

نتیجه آزمایش :

بوته های آلوده در کادر Cm  5 × 5

جدول مقایسه میانگین

نتایج بدست آمده :

نتایج به ترتیب میزان آلودگی :

* توضیح نتیجه :

          داده های منتج از آزمایش ( درصد بوته های آلوده یا تعداد بوته های آلوده ) پس از تجزیه آماری بین تیمارها و شاهد اختلاف معنی دار نشان داده است . گروه بندی داده ها بر اساس آزمون دانکن نشان داد که تیمار شاهد با بیشترین آلودگی در گروه A و تیمارهای قارچکش در گروه B قرار گرفتند . از بین تیمارهای مورد استفاده تیمار ( دز) cc 2  بیشترین تاثیر را در کنترل بیماری پوسیدگی طوقه برنج نشان داده است .  بنابراین دز cc 2  جهت ضدعفونی بذر برنج توصیه می گردد .

بوته آلوده

مقایسه بوته آلوده با سالم